Michał Gąsienica-Szostak - rzeźby i droga krzyżowa w kościele w Witowie

Spisała: Zofia Chowaniec · poprawiono 14.11.2026

W artykule

Michał Gąsienica-Szostak w Witowie: rzeźby i droga krzyżowa

Gąsienica-Szostak to zakopiański rzeźbiarz, któremu opis kościoła Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie przypisuje wystrój wnętrza z lat 80. XX wieku, w tym rzeźbioną drogę krzyżową. Te drewniane realizacje spotykają się tu z ołtarzem neogotyckim z pracowni Ferdynanda Prinotha i witrażami z 1937 roku.

Witowski kościół jest drewnianą świątynią wznoszoną w latach 1910-1912. W jego wnętrzu nie trzeba szukać jednego stylu ani jednej daty. Najciekawsze jest właśnie spotkanie kilku warstw: pierwotnego wyposażenia, witraży z okresu międzywojennego i późniejszej rzeźby podhalańskiej.

• Kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie - drewniana świątynia stojąca przy drodze przez wieś, powstała w latach 1910-1912.
• Michał Gąsienica-Szostak - zakopiański rzeźbiarz wskazany jako autor wystroju wnętrza z lat 80. XX wieku.
• Ferdynand Prinoth - twórca pracowni w St. Ulrich w Tyrolu, z której pochodzi neogotycki ołtarz główny.
• Witraże z 1937 roku - historyczna warstwa wystroju, widoczna obok późniejszych rzeźb.

Kto jest autorem wystroju kościoła w Witowie?

Michał Gąsienica-Szostak jest autorem wystroju wnętrza kościoła w Witowie z lat 80. XX wieku, w tym rzeźbionej drogi krzyżowej. Informację tę podaje opis obiektu na portalu Visit Małopolska, który wskazuje zarazem, że świątynia ma starsze elementy wyposażenia.

Kim był Michał Gąsienica-Szostak w historii tego wnętrza?

Michał Gąsienica-Szostak to zakopiański rzeźbiarz związany w tym przypadku z wystrojem witowskiego kościoła z lat 80. XX wieku. Nie należy mylić go z Michałem Mrugałą z Bystrego, cieślą kierującym pracami przy budowie kościoła w latach 1910-1912.

Nazwisko Gąsienica jest na Podhalu dobrze znane, dlatego kontekst ma znaczenie. W opisie kościoła chodzi konkretnie o autora późniejszego wystroju, a nie o budowniczego drewnianej konstrukcji, projektanta świątyni czy twórcę ołtarza.

• Michał Gąsienica-Szostak - autor wystroju wnętrza datowanego na lata 80. XX wieku.
• Michał Mrugała - cieśla z Bystrego, który prowadził prace ciesielskie przy budowie świątyni.
• Jan Tarczałowicz - architekt z Zakopanego, któremu przypisuje się projekt kościoła.
• Ferdynand Prinoth - twórca związany z pracownią, z której pochodzi ołtarz główny.

Jak rozpoznać warstwę wystroju z lat 80. XX wieku?

Najprościej zacząć od rzeźbionej drogi krzyżowej, ponieważ źródło wyraźnie łączy ją z wystrojem Michała Gąsienicy-Szostaka. Nie trzeba przy tym przypisywać mu wszystkich drewnianych elementów widocznych w świątyni.

Podczas spokojnego oglądania nawy dobrze jest zauważyć, jak późniejsza rzeźba działa obok starszego ołtarza. To nie jest muzealna ekspozycja rozdzielona gablotami. Wszystkie elementy pozostają częścią czynnego miejsca modlitwy.

• Rzeźbiona droga krzyżowa - stanowi najpewniejszy punkt odniesienia przy oglądaniu wystroju z lat 80.
• Neogotycki ołtarz - pochodzi z innej pracowni i innej epoki niż późniejsza droga krzyżowa.
• Drewniana konstrukcja świątyni - przypomina, że kościół powstał kilkadziesiąt lat przed wystrojem z lat 80.
• Witraże z 1937 roku - tworzą kolejną, pośrednią warstwę historii wnętrza.

Historia samej budowy pomaga zobaczyć ten układ szerzej: budowa kościoła w latach 1910-1912 była początkiem przestrzeni, którą później uzupełniały następne pokolenia.

Co wyrzeźbił Gąsienica-Szostak w kościele w Witowie?

Michał Gąsienica-Szostak wykonał wystrój wnętrza z lat 80. XX wieku, a najważniejszą konkretnie opisaną pracą jest rzeźbiona droga krzyżowa. Portal Visit Małopolska nie podaje gatunku drewna, liczby osobnych rzeźb ani pełnego katalogu realizacji, więc tych danych nie należy dopowiadać.

Na co zwrócić uwagę przy rzeźbionej drodze krzyżowej?

Najpierw odszukaj numerację stacji i przejdź wzdłuż ścian nawy zgodnie z jej układem. Rzeźbiona droga krzyżowa prowadzi odbiorcę przez kolejne sceny męki Jezusa, ale jej sens nie polega wyłącznie na oglądaniu detali plastycznych.

W kościele drewnianym rzeźba w drewnie naturalnie współbrzmi z wnętrzem, choć nie znaczy to, że każda drewniana część wyposażenia ma tego samego autora. Ten prosty rozdział chroni przed częstym błędem: przypisaniem Gąsienicy-Szostakowi także ołtarza głównego.

• Stacja drogi krzyżowej - służy kolejnej modlitwie i rozważaniu wydarzeń męki Chrystusa.
• Numer stacji - wyznacza porządek oglądania, dlatego nie warto przechodzić przypadkowo od sceny do sceny.
• Rzeźba w drewnie - jest częścią wystroju lat 80., nie dowodem na autorstwo wszystkich drewnianych elementów wnętrza.
• Przestrzeń nawy - pozwala przejść przy stacjach bez wchodzenia w obszar prezbiterium.

Czy Gąsienica-Szostak wykonał ołtarz główny?

Nie, ołtarz główny nie jest przypisywany Michałowi Gąsienicy-Szostakowi, lecz pracowni Ferdynanda Prinotha z St. Ulrich w Tyrolu. Według opisu Visit Małopolska jest to ołtarz neogotycki, a dawne materiały parafialne wiążą go z rokiem 1913.

To rozróżnienie porządkuje całą opowieść o wnętrzu. Ołtarz należy do pierwotnego okresu urządzania kościoła, natomiast rzeźbiona droga krzyżowa należy do późniejszej warstwy z lat 80. XX wieku.

• Ołtarz główny - pochodzi z pracowni Ferdynanda Prinotha w St. Ulrich w Tyrolu.
• Droga krzyżowa - należy do wystroju powstałego w latach 80. XX wieku.
• Neogotyk - określa charakter ołtarza, a nie całego późniejszego wystroju kościoła.
• Różne daty powstania - pokazują, że wyposażenie świątyni narastało przez dziesięciolecia.

Więcej o tej starszej części wnętrza wyjaśnia tekst o neogotyckim ołtarzu z pracowni Prinotha.

Rzeźbiona droga krzyżowa: jak ją oglądać stacja po stacji?

Rzeźbioną drogę krzyżową najlepiej oglądać kolejno według numerów umieszczonych przy stacjach, zatrzymując się przy każdej scenie na krótką lekturę jej znaczenia. Tradycyjny układ obejmuje 14 stacji, lecz liczbę stacji w konkretnym wnętrzu w Witowie trzeba odczytać z oznaczeń na miejscu.

Ile stacji ma droga krzyżowa?

Tradycyjna droga krzyżowa ma 14 stacji, od skazania Jezusa aż po złożenie Go do grobu. Ten utrwalony porządek jest najczęściej spotykany w polskich kościołach, jednak przy witowskiej rzeźbie należy kierować się rzeczywistą numeracją stacji.

Nie wszystkie stacje mają jednakowy status źródłowy. Część wyrasta bezpośrednio z opisów ewangelicznych, a część przekazuje wielowiekowa tradycja pobożnościowa. Nie umniejsza to modlitwie, ale pomaga uczciwie odróżnić tekst biblijny od rozbudowanej tradycji.

• Stacja I - rozpoczyna drogę krzyżową sceną sądu nad Jezusem.
• Stacja V - przypomina o Szymonie z Cyreny, o którym mówi Łk 23,26.
• Stacja VIII - nawiązuje do płaczących niewiast z Łk 23,27-31.
• Stacja XI - prowadzi do ukrzyżowania i śmierci Jezusa.
• Stacja XIV - kończy tradycyjny układ sceną złożenia Jezusa do grobu.

Skąd wzięło się nabożeństwo Via Crucis?

Via Crucis to nabożeństwo pobożności ludowej, w którym wierni rozważają drogę Jezusa ku śmierci i złożeniu do grobu. Katechizm Kościoła Katolickiego w nr 1674 wymienia drogę krzyżową obok pielgrzymek, procesji, różańca i innych form życia religijnego ludu Bożego.

Droga krzyżowa nie jest Mszą ani sakramentem. Najczęściej łączy się ją z Wielkim Postem, lecz pojedyncze osoby lub grupy mogą odprawiać ją także poza tym okresem, zachowując jej chrystocentryczny charakter.

Parafraza: Katechizm wymienia drogę krzyżową wśród form pobożności ludu chrześcijańskiego, które powinny pozostawać w zgodzie z liturgią Kościoła. - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1674, 1994

• Pobożność ludowa - obejmuje nabożeństwa rozwijające modlitwę wiernych poza sprawowaniem liturgii.
• Wielki Post - jest okresem, w którym droga krzyżowa szczególnie często pojawia się w parafiach.
• Via Crucis - łacińska nazwa drogi krzyżowej, oznaczająca drogę krzyża.
• Rozważanie stacji - łączy obraz lub rzeźbę z modlitwą i krótkim zatrzymaniem.

Które sceny drogi krzyżowej mają oparcie w Ewangelii?

Ewangelie opisują między innymi niesienie krzyża przez Jezusa, pomoc Szymona z Cyreny, spotkanie z kobietami oraz obecność Maryi pod krzyżem. J 19,17 mówi o Jezusie niosącym krzyż, Łk 23,26 o Szymonie, Łk 23,27-31 o niewiastach, a J 19,25-27 o Maryi pod krzyżem.

Upadki Jezusa i spotkanie z Weroniką należą do utrwalonej tradycji drogi krzyżowej, lecz nie są opisane wprost w kanonicznych Ewangeliach. To rozróżnienie pozwala patrzeć na rzeźbione stacje uważnie, bez przypisywania każdej scenie tego samego biblijnego źródła.

• J 19,17 - opisuje Jezusa wychodzącego na miejsce zwane Golgota, niosącego krzyż.
• Łk 23,26 - wskazuje Szymona z Cyreny, któremu nałożono krzyż Jezusa.
• Łk 23,27-31 - przedstawia niewiasty płaczące nad Jezusem w drodze.
• J 19,25-27 - wspomina Maryję i ucznia stojących przy krzyżu.
• Tradycja stacyjna - zachowuje sceny medytacyjne niewystępujące dosłownie w relacjach Ewangelii.

Czym różni się wystrój z lat 80. od wyposażenia z 1912 roku?

Wystrój z lat 80. XX wieku różni się od wyposażenia z około 1912-1913 roku przede wszystkim czasem powstania i przypisanym autorstwem. Rzeźbiona droga krzyżowa łączy się z Michałem Gąsienicą-Szostakiem, natomiast ołtarz neogotycki pochodzi z pracowni Ferdynanda Prinotha w Tyrolu.

Jakie trzy epoki spotykają się we wnętrzu kościoła?

Wnętrze kościoła w Witowie łączy co najmniej trzy czytelne warstwy: wyposażenie z początku XX wieku, witraże z 1937 roku oraz rzeźbiony wystrój z lat 80. XX wieku. Taki układ pozwala oglądać świątynię jak żywą historię miejscowej wspólnoty, a nie nieruchomy zestaw zabytków.

Element wnętrza	Okres	Autor lub pracownia	Źródło informacji
Kościół drewniany	1910-1912	Projekt Jana Tarczałowicza	Visit Małopolska i dawne materiały parafialne
Ołtarz główny neogotycki	początek XX wieku	Pracownia Ferdynanda Prinotha, St. Ulrich w Tyrolu	Visit Małopolska
Witraże	1937	autor niewskazany w materiale źródłowym	Visit Małopolska
Wystrój i droga krzyżowa	lata 80. XX wieku	Michał Gąsienica-Szostak	Visit Małopolska

• Rok 1912 - wyznacza czas poświęcenia kościoła Matki Bożej Szkaplerznej.
• Rok 1937 - datuje witraże obecne we wnętrzu świątyni.
• Lata 80. XX wieku - określają okres wystroju przypisanego Gąsienicy-Szostakowi.
• Ołtarz Prinotha - reprezentuje neogotycką warstwę starszego wyposażenia.

Dlaczego drewno łączy różne warstwy wnętrza?

Drewno łączy wizualnie konstrukcję kościoła i późniejszą rzeźbę, choć elementy powstały w odległych od siebie dekadach. Z zewnątrz świątynię tworzą pionowo układane deski, podcienia i ciemny gont, a wewnątrz materiał prowadzi wzrok ku rzeźbionym stacjom.

Po wejściu dobrze jest najpierw spojrzeć na całość, potem na ołtarz, witraże i drogę krzyżową. Takie oglądanie porządkuje detale. Nie wymaga specjalistycznej wiedzy z historii sztuki.

• Zrębowa konstrukcja - należy do architektury drewnianego kościoła z początku XX wieku.
• Ciemny gont - pokrywa dach świątyni i kontrastuje z jasnymi deskami elewacji.
• Rzeźbione stacje - wprowadzają drewno także do narracji o męce Chrystusa.
• Data 1911 na sosrębie - przypomina o pracach ciesielskich z czasu budowy kościoła.

Osobna historia kryje się za datą 1911 na sosrębie i ciesiołką Michała Mrugały.

Droga krzyżowa w kościele a droga krzyżowa na Płazówkę

W Witowie można rozróżnić dwie drogi krzyżowe: rzeźbioną we wnętrzu kościoła parafialnego oraz plenerową trasę prowadzącą do kaplicy św. Anny na Płazówce. Według archiwum dawnej strony parafii stacje na Płazówkę są malowane na szkle i zawieszone na drzewach.

Gdzie prowadzi droga krzyżowa na Płazówkę?

Droga krzyżowa na Płazówkę prowadzi od mostu do kaplicy św. Anny, stojącej na stoku Płazówki na wysokości około 1000 m n.p.m. Stacje malowane na szkle zawieszono na drzewach, co odróżnia tę trasę od rzeźbionej drogi krzyżowej w kościele.

Kaplica św. Anny pochodzi z 1881 roku. Dawne materiały parafialne wspominają o parafialnej drodze krzyżowej odbywającej się tam w czasie rekolekcji wielkopostnych, ale aktualnego terminu należy szukać na oficjalnej stronie parafii.

• Kaplica św. Anny - została wzniesiona na Płazówce w 1881 roku.
• Stacje malowane na szkle - tworzą plenerową drogę krzyżową między mostem a kaplicą.
• Drzewa przy trasie - są miejscem zawieszenia stacji według dawnego opisu parafialnego.
• Wielki Post - był czasem, z którym archiwalne przekazy wiążą nabożeństwo na Płazówce.

Jak porównać obie drogi krzyżowe bez mieszania ich historii?

Droga krzyżowa w kościele jest elementem wystroju wnętrza z lat 80. XX wieku, a droga na Płazówkę jest zewnętrzną trasą ze stacjami malowanymi na szkle. Łączy je temat Via Crucis, lecz różni materiał, otoczenie i sposób przeżywania kolejnych stacji.

• Kościół w Witowie - mieści rzeźbioną drogę krzyżową przypisaną Michałowi Gąsienicy-Szostakowi.
• Płazówka - prowadzi modlących się trasą terenową ku kaplicy św. Anny.
• Rzeźba w drewnie - określa charakter stacji we wnętrzu kościoła.
• Malowane szkło - określa charakter stacji zawieszonych na drzewach przy trasie.
• Kaplica św. Anny - jest celem plenerowego przejścia na Płazówkę.

Przy planowaniu spaceru po okolicy przydaje się także przewodnik po drewnianych kościołach Zakopanego i Podhala.

Czy rzeźby w Witowie można oglądać poza Mszą?

To zależy od aktualnego otwarcia kościoła i bieżącego porządku nabożeństw, dlatego przed przyjazdem najlepiej sprawdzić informacje na oficjalnej stronie parafii. Rzeźby najbezpieczniej oglądać między nabożeństwami, cicho i bez wchodzenia do prezbiterium.

Jak oglądać wnętrze z szacunkiem dla modlących się?

Najpierw wejdź spokojnie, sprawdź, czy nie trwa Msza, adoracja albo inne nabożeństwo, a dopiero potem przejdź wzdłuż nawy przy stacjach. W czasie liturgii pierwszeństwo ma modlitwa zgromadzonych, nie oglądanie detali ani robienie zdjęć.

Kościół nie jest wyłącznie miejscem zwiedzania. Kodeks Prawa Kanonicznego w kan. 1210 wskazuje, że w miejscu świętym dopuszcza się to, co służy sprawowaniu lub rozwojowi kultu, pobożności i religii.

• Cisza - chroni skupienie osób modlących się w kościele.
• Nawa - umożliwia oglądanie stacji bez przekraczania granicy prezbiterium.
• Prezbiterium - pozostaje przestrzenią szczególnie związaną ze sprawowaniem liturgii.
• Oficjalna strona parafii - jest właściwym miejscem sprawdzania aktualnych godzin nabożeństw.

Czy można fotografować rzeźby w kościele?

To zależy od zasad obowiązujących na miejscu, ale zdjęcia prywatne najlepiej wykonywać dyskretnie, bez lampy błyskowej i poza Mszą. Gdy w kościele trwa nabożeństwo albo modlitwa, rozsądnie jest schować telefon lub aparat.

Nie warto ustawiać sprzętu na przejściu, wchodzić przed ołtarz ani prosić modlących się o przesunięcie. Przy kościele znajduje się bezpłatny parking, co podaje Visit Małopolska, ale parking nie oznacza automatycznie stałego dostępu do wnętrza.

• Lampa błyskowa - niepotrzebnie zwraca uwagę i może przeszkadzać osobom obecnym w świątyni.
• Zdjęcia podczas Mszy - lepiej pominąć, ponieważ liturgia wymaga skupienia.
• Zgoda gospodarzy miejsca - rozstrzyga wątpliwości dotyczące fotografowania wnętrza.
• Parking przy kościele - jest opisywany jako bezpłatny przez Visit Małopolska.

Sztuka sakralna w nauczaniu Kościoła: po co rzeźba w świątyni?

Sztuka sakralna to sztuka przeznaczona do służby kultowi i modlitwie, charakteryzująca się związkiem z liturgią, pięknem oraz czytelnością religijnego przekazu. Sobór Watykański II w art. 122-124 konstytucji Sacrosanctum Concilium wskazuje, że Kościół uznaje sztukę sakralną, gdy służy czci Boga.

Po co rzeźba drogi krzyżowej znajduje się w kościele?

Rzeźba drogi krzyżowej pomaga modlącym się zatrzymać przy kolejnych wydarzeniach męki Chrystusa i podążać za ich porządkiem. Nie zastępuje Ewangelii ani liturgii, lecz może wspierać osobistą modlitwę oraz nabożeństwo Via Crucis.

W Witowie rzeźbione stacje są częścią konkretnego wnętrza: drewnianego kościoła Matki Bożej Szkaplerznej. Ich wartość dla odwiedzającego nie wymaga wydawania ocen artystycznych z pozycji znawcy. Wystarczy zauważyć funkcję, materiał i miejsce w całej przestrzeni świątyni.

• Droga krzyżowa - prowadzi modlitwę przez kolejne sceny związane z męką Chrystusa.
• Rzeźba sakralna - służy przekazowi religijnemu i kontemplacji, a nie tylko dekoracji.
• Liturgia - pozostaje centrum życia kościoła, wobec którego sztuka ma funkcję służebną.
• Wnętrze świątyni - łączy architekturę, wyposażenie i praktykę modlitewną jednej wspólnoty.

Co mówi Katechizm o pięknie w sztuce sakralnej?

Katechizm Kościoła Katolickiego w nr 2502 wiąże sztukę sakralną z prawdą i pięknem, gdy odpowiada ona swemu powołaniu i prowadzi do adoracji, modlitwy oraz miłości Boga. Nie jest to instrukcja oceniania stylów, lecz wskazanie celu sztuki obecnej w przestrzeni kultu.

Parafraza: Sztuka sakralna jest prawdziwa i piękna wtedy, gdy przez swoją formę odpowiada powołaniu do ukazywania i uwielbiania Boga. - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2502, 1994

Podhalańskie rzemiosło i lokalny język drewna są częścią kultury regionu, natomiast nauczanie Kościoła dotyczy funkcji sztuki w świątyni. Te dwa porządki można oglądać razem, ale nie należy ich utożsamiać.

• Katechizm Kościoła Katolickiego nr 2502 - opisuje związek sztuki sakralnej z prawdą, pięknem i modlitwą.
• Sacrosanctum Concilium - omawia miejsce sztuki sakralnej w służbie kultowi Bożemu.
• Rzemiosło podhalańskie - stanowi lokalny kontekst pracy z drewnem i formą dekoracyjną.
• Adoracja i modlitwa - są celem, któremu sztuka sakralna ma sprzyjać według nauczania Kościoła.

Najczęściej zadawane pytania

Z jakiego okresu jest droga krzyżowa w kościele w Witowie?

Rzeźbiona droga krzyżowa należy do wystroju wnętrza z lat 80. XX wieku. Według opisu Visit Małopolska wykonał go zakopiański rzeźbiarz Michał Gąsienica-Szostak. Jest to późniejsza warstwa niż sam kościół, budowany w latach 1910-1912.

Kiedy odprawia się drogę krzyżową?

Najczęściej drogę krzyżową odprawia się w piątki Wielkiego Postu oraz w Wielki Piątek. Prywatne rozważanie stacji można podjąć także w innym czasie. Aktualne terminy nabożeństw w Witowie należy sprawdzać na oficjalnej stronie parafii.

Czy droga krzyżowa jest częścią Mszy świętej?

Nie, droga krzyżowa nie jest częścią Mszy ani sakramentem. Katechizm Kościoła Katolickiego zalicza ją do pobożności ludowej. Nabożeństwo może być odprawiane w kościele, ale ma własny układ modlitw i rozważań.

Jak odróżnić stacje biblijne od stacji tradycyjnych?

Stacje biblijne można połączyć z konkretnymi fragmentami Ewangelii, na przykład o Szymonie z Cyreny w Łk 23,26 albo o niewiastach w Łk 23,27-31. Upadki Jezusa i spotkanie z Weroniką należą do rozwiniętej tradycji nabożeństwa. Obie grupy scen tworzą znany układ drogi krzyżowej, lecz mają odmienne źródła.

Gdzie w okolicy Witowa zobaczyć inne drewniane wnętrza?

W samej parafii warto pamiętać o kaplicy św. Anny na Płazówce z 1881 roku oraz kaplicy św. Jana Chrzciciela na Polanie Chochołowskiej. Szerszy kontekst podaje artykuł o kościołach Zakopanego i Podhala. Każdy obiekt najlepiej oglądać z poszanowaniem jego funkcji religijnej i aktualnych zasad dostępu.

Dlaczego w kościele są witraże z 1937 roku?

Witraże z 1937 roku są jedną z historycznych warstw wystroju witowskiej świątyni. Ich obecność pokazuje, że wnętrze rozwijało się także po poświęceniu kościoła w 1912 roku. Opis obiektu na Visit Małopolska wymienia je obok neogotyckiego ołtarza i późniejszej rzeźbionej drogi krzyżowej.

Źródła i literatura

1. Visit Małopolska - Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Witowie.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1674, Pallottinum, 1994.
3. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2502, Pallottinum, 1994.
4. Sobór Watykański II, Sacrosanctum Concilium, art. 122-124, 1963.
5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum, 2000: Łk 23,26-31; J 19,17-27.
6. Zdjęcie wyróżniające: User:Selso, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.