Chochołów - drewniana wieś i parafia, z której wyrósł Witów

Spisała: Zofia Chowaniec · poprawiono 1.11.2026

W artykule

Gdzie leży Chochołów i czym się wyróżnia?

Chochołów to drewniana wieś na Podhalu nad Czarnym Dunajcem, przy granicy ze Słowacją, znana z zabudowy z bali i z pamięci powstania chochołowskiego 1846. Dla Witowa ma znaczenie rodzinne: według Wikipedii pierwsza wzmianka z 1606 r. opisuje Witów jako przysiółek Chochołowa, a w latach 1966-1985 witowski kościół był wikariatem chochołowskiej parafii.

Chochołów i Witów - jak leżą względem siebie?

Chochołów leży niżej nad Czarnym Dunajcem, a Witów wyżej, w górę rzeki, u wylotu Doliny Chochołowskiej. Obie wsie łączy droga wojewódzka nr 958, wzdłuż której Witów ma zwartą zabudowę (źródło: Wikipedia, hasło Witów, 2026).

• Chochołów - wieś nad Czarnym Dunajcem przy granicy ze Słowacją, poza Tatrzańskim Parkiem Narodowym.
• Witów - wieś w gminie Kościelisko, powiat tatrzański, z zabudową ciągnącą się wzdłuż drogi nr 958.
• Dolina Chochołowska - największa i najdłuższa dolina polskich Tatr, leżąca w granicach Witowa, choć nazwę bierze od Chochołowa.
• Siwa Polana - miejsce u wylotu doliny, gdzie zaczyna się tatrzańska część wycieczki i gdzie 15 sierpnia odbywa się Święto Lasu.
• Termy Chochołowskie - nazwa handlowa obiektu basenowego, której nie należy mylić ani z wsią, ani z doliną.

Z czego słynie Chochołów?

Chochołów słynie z dwóch rzeczy: z drewnianych domów ustawionych wzdłuż głównej drogi i ze zrywu górali w 1846 r. Pierwsze widać z okna samochodu. Drugie trzeba poznać w muzeum albo w lekturze.

Jedno zdanie dobrze streszcza tę relację: Dolina Chochołowska nosi imię Chochołowa, ale według Wikipedii (2026) leży w granicach Witowa, wsi, która w 1606 r. była chochołowskim przysiółkiem.

Skąd nazwa Chochołów?

Pochodzenie nazwy Chochołów objaśnia słownik „Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany” pod redakcją Kazimierza Rymuta (IJP PAN, t. II, 1997) i tam warto szukać rozstrzygnięcia. Końcówka -ów w polskich nazwach miejscowych zwykle oznacza nazwę dzierżawczą, czyli „czyjąś” osadę, utworzoną od imienia, przezwiska lub nazwiska.

Co mówią słowniki nazw miejscowych?

Nie podaję jednej etymologii jako pewnej, bo łatwo powielić ludowe wyjaśnienia z przewodników. Do źródeł najlepiej sięgać w takiej kolejności:

1. K. Rymut (red.), „Nazwy miejscowe Polski”, t. II, IJP PAN 1997 - hasło naukowe z dawnymi zapisami nazwy.
2. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I, 1880 - dawne hasło, zdigitalizowane przez ICM UW.
3. Monografie regionalne Podhala - dobre dla kontekstu osadniczego, słabsze przy etymologii.
4. Tablice informacyjne we wsi - dobre na spacer, nie do cytowania.

Skąd pochodzi nazwa Witów?

Nazwa Witów pochodzi od Stanisława Witowskiego, starosty nowotarskiego w latach ok. 1616-1624, który planował tu nawet miasto o nazwie Zygmuntowo (źródło: Wikipedia, Witów, 2026). Miasta nie zbudowano, a nazwisko starosty zostało przy wsi.

• Chochołów - nazwa starsza, od której wzięła imię Dolina Chochołowska i polana z kaplicą św. Jana Chrzciciela.
• Witów - nazwa nadana w XVII w. od starosty Stanisława Witowskiego.
• Zygmuntowo - planowane miasto, które nie powstało.
• Obelisk na 400-lecie Witowa - według dawnej strony parafii (2019) dar Koła Związku Podhalan nr 27 Witów w Chicago.

Drewniana zabudowa Chochołowa - jak ją oglądać?

Drewnianą zabudowę Chochołowa ogląda się z drogi i chodnika, bo większość domów to prywatne, zamieszkane budynki. Najlepsze światło na drewno jest rano i późnym popołudniem, kiedy słońce wydobywa fakturę bali i cienie pod okapami. Status ochrony konkretnych domów sprawdzisz w rejestrze Narodowego Instytutu Dziedzictwa na zabytek.pl.

Domy z płazów i zasady zwiedzania z szacunkiem dla mieszkańców

Płazy to belki ociosane z dwóch stron, z których górale wznosili ściany w konstrukcji zrębowej. Taki dom jest czyimś domem, nie ekspozycją. Na spacer po Chochołowie trzymam się kilku prostych zasad:

• Fotografuj z drogi publicznej, bez wchodzenia na podwórka, ganki i za ogrodzenia.
• Zapytaj o zgodę, zanim zrobisz zdjęcie mieszkańcowi, dzieciom albo osobie przy pracy w obejściu.
• Nie zaglądaj w okna z bliska i nie opieraj się o ściany, płoty ani ławki przed domami.
• Parkuj w wyznaczonych miejscach, nie przed bramami gospodarzy.
• Wnętrza oglądaj w muzeum, nie przez uchylone drzwi prywatnego domu.

Czy domy w Chochołowie są zabytkami?

To zależy od konkretnego budynku, dlatego status sprawdzaj w rejestrze zabytków NID na zabytek.pl, a nie na podstawie wrażenia z ulicy. Rejestr pokazuje, czy obiekt ma wpis i czego dotyczy ochrona. Nie każdy stary dom jest wpisany.

Co łączy ciesiołkę Chochołowa z kościołem w Witowie?

Wspólny jest język ciesielski: zrąb, gont, drewno jako materiał na wszystko. Różnice widać w szczegółach. Według visitmalopolska.pl kościół w Witowie ma deski ułożone pionowo z zewnątrz i wewnątrz, podcienie nawiązujące do dawnych sobót i dach kryty ciemnym gontem.

• Projekt witowskiego kościoła - inż. arch. Jan Tarczałowicz z Zakopanego, budowa 1910-1912.
• Prace ciesielskie - według dawnej strony parafii (2019) kierował nimi Michał Mrugała z Bystrego.
• Data 1911 - wycięta na sosrębie, czyli głównej belce stropu, według tego samego źródła.
• Wieża - kwadratowa, z wysoką, smukłą wieżyczką; za kościołem stoi wysoka drewniana dzwonnica.

Porównanie ze świątyniami Zakopanego daje tekst o tym, jak wyglądają drewniane kościoły Podhala.

Powstanie chochołowskie 1846 r. i udział witowian

Powstanie chochołowskie to zryw górali z 1846 r. przeciw władzy austriackiej, związany z szerszymi planami powstańczymi tamtego roku w Galicji. Według dawnej strony parafii w Witowie (2019), opartej na pracy zbiorowej „400 lat Witowa” pod redakcją ks. Andrzeja Maryniarczyka SDB, wzięli w nim udział także mieszkańcy Witowa.

Czym było powstanie chochołowskie?

Powstanie chochołowskie to krótki, lokalny zryw, jeden z najważniejszych wątków pamięci Podhala. Dziennych dat, nazwisk przywódców i przebiegu walk szukaj w opracowaniu muzealnym. Do zapamiętania wystarczą cztery punkty:

• Rok - 1846, czas zaboru austriackiego i Galicji jako prowincji monarchii Habsburgów.
• Miejsce - Chochołów i okolice nad Czarnym Dunajcem.
• Uczestnicy - górale z Chochołowa i sąsiednich wsi, w tym według „400 lat Witowa” witowianie.
• Pamięć - dziś przechowuje ją Muzeum Tatrzańskie w osobnym oddziale.

Udziałowi sąsiadów z górnego biegu rzeki poświęciłam osobny tekst: udział mieszkańców Witowa w powstaniu chochołowskim.

Muzeum Powstania Chochołowskiego

Muzeum Powstania Chochołowskiego to oddział Muzeum Tatrzańskiego w Chochołowie, poświęcony wydarzeniom z 1846 r. Godziny otwarcia i ceny biletów zmieniają się w zależności od sezonu, dlatego przed wizytą sprawdź je na oficjalnej stronie Muzeum Tatrzańskiego (muzeumtatrzanskie.pl).

1. Wejdź na stronę Muzeum Tatrzańskiego i otwórz zakładkę oddziałów.
2. Sprawdź dni otwarcia, bo oddziały muzealne często mają jeden dzień przerwy w tygodniu.
3. Zobacz aktualny cennik i ewentualne ulgi rodzinne.
4. Zaplanuj muzeum na początek dnia, zanim pojedziesz do Witowa.

Jak Witów wyrósł z parafii w Chochołowie?

Witów w 1606 r. był przysiółkiem Chochołowa, a jego kościół przez ponad 70 lat pozostawał związany z chochołowską parafią. Kamień węgielny w 1910 r. poświęcił proboszcz Chochołowa, w 1966 r. abp Karol Wojtyła utworzył tu wikariat parafii Chochołów, a 5 maja 1985 r. kard. Franciszek Macharski erygował samodzielną parafię Matki Bożej Szkaplerznej.

Rok	Wydarzenie	Źródło
1606	Pierwsza wzmianka o osadzie w górnym biegu Czarnego Dunajca, przysiółku Chochołowa	Wikipedia; dawna strona parafii (2019)
ok. 1616-1624	Starosta Stanisław Witowski, od którego wieś bierze nazwę	Wikipedia
1867	Lasy i dobra ziemskie przechodzą na gminy	dawna strona parafii (2019)
1910	Kamień węgielny poświęca ks. Kazimierz Rzeszódko, proboszcz Chochołowa	dawna strona parafii (2019)
16.07.1912	Poświęcenie kościoła Matki Bożej Szkaplerznej	visitmalopolska.pl
23.10.1966	Wikariat parafii Chochołów, dekret abp. Karola Wojtyły	dawna strona parafii (2019)
05.05.1985	Samodzielna parafia, dekret kard. Franciszka Macharskiego	dawna strona parafii (2019); Wikipedia

Przysiółek Chochołowa - pierwsza wzmianka z 1606 r.

Pierwsza wzmianka z 1606 r. mówi o osadzie w górnym biegu Czarnego Dunajca, która należała do Chochołowa jako przysiółek (źródło: Wikipedia, Witów, 2026). Własną nazwę wieś dostała kilkanaście lat później, od starosty Witowskiego. W tym kluczu warto czytać całą historię Witowa od 1606 r..

• Położenie osady - górny bieg Czarnego Dunajca, bliżej Tatr niż Chochołów.
• Status w 1606 r. - przysiółek, czyli mniejsza część większej wsi.
• Początek XVII w. - plan miasta Zygmuntowo i nazwa od Stanisława Witowskiego.
• Kamień węgielny w 1910 r. - poświęcony przez proboszcza z Chochołowa, co pokazuje, że kościelnie Witów nadal należał do sąsiedniej parafii.

Od kamienia węgielnego w 1910 r. do parafii w 1985 r.

Od kamienia węgielnego do samodzielnej parafii minęło 75 lat: od 1910 do 5 maja 1985 r. Wcześniej, według dawnej strony parafii, wieś przez 9 lat zabiegała u władz austriackich o zgodę na budowę.

Według dawnej strony parafii w Witowie akt erekcyjny odebrał w Wiedniu mieszkaniec wsi, który poszedł tam pieszo w czarnej cusze, a cesarz Franciszek Józef przesłał na budowę 200 koron. Grunt pod kościół dali trzej gazdowie.

- strona parafii w Witowie (archiwum 2019), na podstawie pracy zbiorowej „400 lat Witowa”, red. ks. Andrzej Maryniarczyk SDB

1. 1910 - ks. Kazimierz Rzeszódko, proboszcz Chochołowa, poświęca kamień węgielny.
2. 1911 - cieśla wycina datę na sosrębie.
3. 16 lipca 1912 - w święto Matki Bożej Szkaplerznej kościół poświęca ks. Piotr Krawczyński, dziekan nowotarski i proboszcz w Ludźmierzu.
4. 1953 - przychodzą salezjanie, pierwszym duszpasterzem jest ks. Bronisław Szymański SDB.
5. 1966 - wikariat parafii Chochołów z dekretu abp. Karola Wojtyły.
6. 1985 - parafia samodzielna z dekretu kard. Franciszka Macharskiego.

Jak dziś wygląda sama świątynia, opisuję w przewodniku, którego bohaterem jest drewniany kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie.

Wspólnota Leśna Uprawnionych Ośmiu Wsi

Wspólnota Leśna Uprawnionych Ośmiu Wsi to dzisiejsza forma wspólnej własności lasów i dóbr, które według dawnej strony parafii przeszły na gminy w 1867 r. Obie wsie łączy więc także wspólny las.

• 1867 - lasy i dobra ziemskie stają się własnością gmin.
• Dziś - zarządza nimi Wspólnota Leśna Uprawnionych Ośmiu Wsi.
• Święto Lasu - według Wikipedii obchodzone 15 sierpnia na Siwej Polanie.
• Siwa Polana - tam stoi też Krzyż Papieski postawiony na 20-lecie wizyty Jana Pawła II w Dolinie Chochołowskiej z 23 czerwca 1983 r.

Jakie szlaki z Chochołowa?

Z samego Chochołowa nie zaczyna się szlak tatrzański, bo wieś leży poza Tatrzańskim Parkiem Narodowym. Najbliższe wejście w Tatry Zachodnie jest w Witowie, na Siwej Polanie u wylotu Doliny Chochołowskiej. Trasy piesze i rowerowe oraz opłaty za wstęp sprawdzisz na tpn.pl w dniu wycieczki.

Pieszo i rowerem do Witowa i Doliny Chochołowskiej

Najprościej dojechać z Chochołowa drogą nr 958 do Witowa, a potem dalej na Siwą Polanę. Z dziećmi wybieram spokojne przejście doliną do Polany Chochołowskiej, gdzie stoi kaplica św. Jana Chrzciciela. Przed wyjściem sprawdzam kilka rzeczy:

1. Aktualne opłaty za wstęp do TPN i sposób zakupu biletu na tpn.pl.
2. Zasady jazdy rowerem w Dolinie Chochołowskiej, bo park określa, dokąd można wjechać.
3. Komunikaty o warunkach na szlakach, zwłaszcza wiosną.
4. Miejsce postoju - przy kościele w Witowie parking jest bezpłatny, a zasady parkingów przy Siwej Polanie ustala ich zarządca.

Dokąd z rodziną w Dolinie Chochołowskiej?

Celem rodzinnej wycieczki najczęściej jest Polana Chochołowska z kaplicą św. Jana Chrzciciela i schroniskiem PTTK. Według dekretu z 1985 r. (dawna strona parafii) teren parafii w Witowie sięga doliną do potoku Siwa Woda, razem z tą kaplicą.

• Kaplica św. Jana Chrzciciela - według witowparafia.pl Msza w niedziele o 13:00 od 24 czerwca do końca września (stan na 10.2026).
• Schronisko PTTK z leśniczówką - w granicach parafii według dekretu z 1985 r.
• Jan Paweł II - według dawnej strony parafii był w Dolinie Chochołowskiej 23 czerwca 1983 r.
• Siwa Woda - potok wyznaczający w dekrecie granicę parafii.

Chochołów czy Witów - co zobaczyć w jeden dzień?

W jeden dzień zobaczysz oba miejsca: rano drewniany Chochołów i Muzeum Powstania Chochołowskiego, w południe kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie, po południu kaplicę św. Anny na Płazówce, około 1000 m n.p.m., z widokiem na Tatry. Ograniczeniem są tylko godziny Mszy i muzeum.

Cecha	Chochołów	Witów
Główny powód wizyty	drewniana zabudowa i pamięć 1846 r.	kościół z 1912 r., kaplice, wejście do Doliny Chochołowskiej
Obiekt do zwiedzania wewnątrz	Muzeum Powstania Chochołowskiego (Muzeum Tatrzańskie)	kościół MB Szkaplerznej poza Mszami
Widok na Tatry	z drogi i okolicznych pól	z Płazówki, ok. 1000 m n.p.m.
Szlaki TPN	brak, wieś poza parkiem	od Siwej Polany
Parking	wyznaczone miejsca we wsi	przy kościele bezpłatny (visitmalopolska.pl)

Ile kosztuje wstęp na Termy Chochołowskie?

Cena wstępu na Termy Chochołowskie zależy od rodzaju biletu i terminu, a cennik zmienia się sezonowo, więc nie podaję kwot z pamięci. Aktualne ceny i godziny sprawdzisz na oficjalnej stronie Term Chochołowskich w dniu wyjazdu.

• Sprawdź, czy bilet obejmuje strefę saun, czy tylko baseny.
• Zobacz ceny dla dzieci i biletów rodzinnych, jeśli jedziesz z rodziną.
• Porównaj cenę w dzień powszedni i w weekend.
• Termy zostaw na koniec dnia, po zwiedzaniu.

Plan dnia: Chochołów, kościół w Witowie, Płazówka

Zaczynam od Chochołowa, bo poranne światło najlepiej pokazuje drewno, a kończę na Płazówce. Więcej wariantów wycieczki opisuję w tekście Witów pod Tatrami - co zobaczyć.

1. Rano - spacer drogą przez Chochołów i zdjęcia zabudowy z chodnika.
2. Przed południem - Muzeum Powstania Chochołowskiego, po sprawdzeniu godzin otwarcia.
3. Południe - przejazd drogą nr 958 do Witowa i kościół Matki Bożej Szkaplerznej: neogotycki ołtarz z pracowni Ferdynanda Prinotha z St. Ulrich w Tyrolu, witraże z 1937 r., rzeźbiona droga krzyżowa.
4. Po południu - wejście na Płazówkę do kaplicy św. Anny z 1881 r., wzdłuż stacji drogi krzyżowej malowanych na szkle i zawieszonych na drzewach.
5. Wieczór - termy albo powrót przez Siwą Polanę.

Godziny Mszy według witowparafia.pl (stan na październik 2026): w dni powszednie 7:00 i 18:00, w niedziele i święta 7:00, 9:00, 11:00 i 18:00, na Płazówce w niedzielę 9:30. Sprawdź je przed wyjazdem i zwiedzaj kościół między nabożeństwami, w stroju zakrywającym ramiona i kolana.

Kościół w Witowie poświęcono 16 lipca 1912 r.; to budowla drewniana o konstrukcji zrębowej, z deskami ułożonymi pionowo, podcieniami wokół i dachem krytym ciemnym gontem.

- parafraza opisu obiektu, visitmalopolska.pl (Małopolska Organizacja Turystyczna), 2026

Najczęściej zadawane pytania

Czy Witów należał kiedyś do Chochołowa?

Tak. Pierwsza wzmianka z 1606 r. opisuje osadę jako przysiółek Chochołowa. Kamień węgielny pod kościół w Witowie poświęcił w 1910 r. proboszcz Chochołowa, a od 1966 r. Witów był wikariatem tej parafii, zanim w 1985 r. stał się samodzielną parafią.

Czy w Chochołowie można zwiedzać drewniane domy w środku?

Większość drewnianych domów to prywatne, zamieszkane budynki, które ogląda się z drogi. Wnętrze z ekspozycją zobaczysz w Muzeum Powstania Chochołowskiego, po sprawdzeniu godzin otwarcia na stronie Muzeum Tatrzańskiego.

Kto prowadzi parafię w Witowie?

Parafię Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie prowadzą salezjanie (SDB), według dawnej strony parafii obecni tu od 10 czerwca 1953 r. Pierwszym salezjańskim duszpasterzem był ks. Bronisław Szymański SDB. Parafia należy do archidiecezji krakowskiej, dekanat Czarny Dunajec.

Co jest lepsze, termy Bukowina czy Termy Chochołowskie?

To zależy od planu dnia. Jeśli zwiedzasz Chochołów, Witów i Dolinę Chochołowską, Termy Chochołowskie leżą na trasie i nie wymagają dodatkowego przejazdu. Ceny i strefy obu obiektów porównaj na ich oficjalnych stronach.

Kiedy jest odpust w Witowie w 2027 r.?

Według witowparafia.pl (stan na 10.2026) odpust parafialny w kościele Matki Bożej Szkaplerznej przypada 18 lipca 2027 r. o 11:00. Wcześniej, 27 czerwca 2027 r. o 13:00, jest odpust w kaplicy św. Jana Chrzciciela na Polanie Chochołowskiej, a 25 lipca 2027 r. o 11:00 na Płazówce u św. Anny.

Źródła i literatura

1. Wikipedia - Witów (powiat tatrzański), 2026.
2. Wikipedia - Parafia Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie, 2026.
3. Parafia Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie - oficjalna strona, stan na październik 2026.
4. visitmalopolska.pl - Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej, Witów, 2026.
5. Archidiecezja Krakowska - karta parafii MB Szkaplerznej w Witowie, zmiana 08.2022.
6. Narodowy Instytut Dziedzictwa - zabytek.pl, rejestr zabytków, 2026.
7. Muzeum Tatrzańskie - Muzeum Powstania Chochołowskiego, 2026.
8. Tatrzański Park Narodowy - szlaki i opłaty, 2026.
9. K. Rymut (red.), „Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany”, t. II, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 1997.
10. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, hasło Chochołów, 1880.
11. Praca zbiorowa „400 lat Witowa”, red. ks. Andrzej Maryniarczyk SDB, przywoływana na dawnej stronie parafii (archiwum internetowe 2016-2019).